Reklama

Turystyka

Drewniana perła Haczowa

Cały jest z drewna, ale nie zniszczyli go Tatarzy ani Szwedzi, nie unicestwiła Polska Ludowa. Swoją chwałę, choć w miniaturze, odebrał w Paryżu, zanim wybuchła wojna. Dziś rozsławia Polskę na liście UNESCO.

Niedziela Ogólnopolska 27/2020, str. 40-41

[ TEMATY ]

turystyka

UNESCO

Archiwum parafii w Haczowie

Drewniany kościół w Haczowie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła przetrwał w ciągu niemal sześciu wieków wszystkie burze i niepokoje

Haczów – wieś ongiś królewska, położona po obu brzegach Wisłoka, została założona przez króla Kazimierza Wielkiego na prawie magdeburskim ok. 1352 r. Ten pierwszy przywilej lokacyjny wsi ponowił król Władysław Jagiełło 7 lutego 1388 r. w Sandomierzu i utworzył tu równocześnie parafię rzymskokatolicką. Jej powstanie nie jest jednoznaczne z budową kościoła, jednak historycy sztuki i badacze średniowiecznej budowy sakralnej skłaniają się do stwierdzenia, że obecny kościół drewniany w Haczowie jest pierwszym wzniesionym w tej wsi i pochodzi z końca XIV wieku.

Cudem ocalony

Odkrycie w 1955 r. przez Jerzego i Stanisława Gadomskich, profesorów z Krakowa, fragmentów malowideł ściennych w prezbiterium, datowanych na 1494 r., potwierdziło fakt, że obecnie stojący kościół jest pierwszą świątynią, która przetrwała wszystkie burze dziejowe aż do naszych czasów. Była poświęcona najpóźniej pod koniec XV wieku – na pewno przed 1494 r.

Można powiedzieć, że jest cudem, iż drewniany kościół haczowski, największy w Europie, dotrwał do naszych czasów. Wiadomo, że ziemia sanocka była terenem granicznym. W XV wieku Tatarzy zapuszczali się ze swymi oddziałami aż do Bieszczad, a w 1477 r. król węgierski Maciej Korwin przez Przełęcz Dukielską dotarł do Dukli, którą spalił wraz z okolicznymi wsiami w drodze do Krosna.

Reklama

Na początku XVII wieku kościół haczowski został otoczony ziemnymi wałami, które miały go chronić przed kolejnymi najeźdźcami. Szczególnie dotkliwy był najazd Tatarów pod wodzą chana Kantymira Murzy. To wydarzenie opisał ks. Franciszek Siarczyński, ówczesny proboszcz: „11 czerwca 1624 roku we wtorkowy dzień, prawie w Oktawie Bożego Ciała, Tatarowie wpadłszy tu do nas na Podgórze, aż pod Krosno, niesłychane i nieoszacowane szkody poczynili we wszystkim: domy, gumna, kościoły, prawne kościoły, prawne księgi, akta wniwecz obrócili. Tudzież co mogli zobaczyć i znaleźć, tedy z sobą do ordy zabrali, starszych na miejscu pościnali”.

Do niedawna uważano, że w czasie tego najazdu Tatarów kościół w Haczowie został spalony. Badania przeprowadzone w ostatnich czasach dowiodły jednak, że na szczęście, może dzięki obwarowaniu, został tylko nadpalony. Ocalał, ale wymagał wielkiego remontu, który przeprowadzono z pomocą króla.

Pożogi i remonty

W tym też czasie dobudowano wieżę – dzwonnicę, wzniesiono wieżyczkę nad sygnaturką i obiegające kościół podcienia, które nazwano sobotami (od wiernych, którzy przychodzili na nabożeństwa z bardzo odległych stron już w sobotę i czekali przez noc pod zadaszeniami, by w niedzielę móc wziąć udział we Mszy św.).

Reklama

W 1657 r. wojska księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego najechały na południowe ziemie Polski i dotarły aż do Haczowa. Są wzmianki historyczne, że w Haczowie były też wojska szwedzkie, saskie i carskie. Z innych nieszczęść trzeba wymienić wielki pożar w 1721 r. wioski Haczów i zabudowań plebańskich – kościół jednak został uratowany.

Około 1781 r. wzniesiono przy nawie kościoła od północy kaplicę dla Matki Bożej Bolesnej, czczonej w szczególny sposób przez mieszkańców Haczowa i okolic. W następnych latach powiększono zakrystię, dobudowano skarbiec i nowe podcienia od strony północnej. Wewnątrz kościoła postawiono słupy podtrzymujące tzw. zaskrzypienia oraz wbudowano chór muzyczny. W tym czasie, jak się przypuszcza, stare ołtarze, które może pamiętały jeszcze budowę kościoła u samego początku, zastąpiono nowymi.

Proboszcz haczowski ks. Stanisław Staniszewski zanotował w kronice parafialnej z tego czasu, że w 1789 r. kościół haczowski cały od wewnątrz został pobielony, a ze starości zniszczone malowidło, które od 1494 r. w nim pozostawało, zostało zastąpione nowym. Przypuszcza się, że fundatorem nowej dekoracji malarskiej, która zastąpiła zniszczoną gotycką, był sam ks. Staniszewski. Polichromię, która nie przedstawiała większej wartości, zastąpiono w I połowie XIX wieku nową – barokową. Usunięto wówczas pierwotny strop z późnogotyckim malowidłem i zastąpiono go nowym z półkolistymi fasetami, ściany zabezpieczono założeniem dodatkowych lisic oraz wymieniono gonty i deski szalunkowe na zewnątrz. Wówczas też, jak się przypuszcza, na południowej ścianie wieży umieszczono tarczę zegara.

Paryski rozgłos

Drewniany kościół przetrwał w ciągu niemal sześciu wieków wszystkie burze i niepokoje, które przechodziły przez Haczów i ziemię sanocką. Największe jednak zagrożenie pojawiło się z końcem XIX i na początku XX wieku, kiedy to wiele zabytków budownictwa drewnianego uległo zniszczeniu. I tym razem kościół haczowski nie podzielił losu tylu innych drewnianych świątyń Podkarpacia, bo znaleźli się znawcy zabytków, którzy uznali go za wyjątkowo cenny. Był i jest on największym zabytkiem drewnianego budownictwa sakralnego, który powinien być zachowany jako przykład sztuki i kultury budowlanej dawnych wieków Polski. Na przełomie XIX i XX wieku ówcześni konserwatorzy namiestnictwa we Lwowie wzięli kościół w Haczowie pod swoją opiekę, którą późniejsze województwo lwowskie kontynuowało.

W latach 20. i 30. XX wieku pojawiły się głosy, by drewniany kościół w Haczowie rozebrać i postawić nowy, murowany. Przeciwstawił się tym pomysłom pochodzący z Haczowa prezes Związku Haczowiaków, wybitny działacz i patriota – prowincjał Ojców Kapucynów o. Florian Janocha. Wydał on odezwę do swoich rodaków, by nie pozwolili na rozbiórkę starego kościoła. W 1939 r. na wystawę światową do Paryża wysłano model drewnianego kościoła haczowskiego wykonany przez Zakład Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej.

W tym czasie haczowscy parafianie zaczęli zbierać środki na budowę nowego kościoła, murowanego, której realizacji podjął się w 1936 r. proboszcz haczowski ks. Marcin Tomaka (sługa Boży, zamordowany w Dachau 8 lipca 1942 r.). Pod jego przewodnictwem parafianie wybudowali nowy, murowany kościół – był on gotowy w stanie surowym do wybuchu II wojny światowej.

Na liście UNESCO

W 1948 r. przeniesiono nabożeństwa ze starego kościoła w Haczowie do nowej świątyni. Władze Polski Ludowej, konkretnie Skansen Budownictwa Ludowego w Sanoku, przejęły nieprawnie drewniany kościół w Haczowie i wywiozły z niego wyposażenie. Pod koniec lat 70. XX wieku planowano w drewnianym kościele w Haczowie uczynić muzeum narzędzi rolniczych. Na szczęście na fali powstałej w 1980 r. Solidarności kościół został zwrócony parafii i od tego czasu trwa jego konserwacja, polegająca na przywróceniu całego wyposażenia wewnętrznego. Do kultu Bożego został przywrócony 13 listopada 2000 r.

Po wielu staraniach 5 lipca 2003 r. kościół w Haczowie został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO wraz z pięcioma drewnianymi kościołami południowej Małopolski, w: Binarowej, Bliznem, Dębnie Podhalańskim, Lipnicy Murowanej i Sękowej.

Obecnie drewniany zabytkowy kościół w Haczowie jest nawiedzany przez wielu turystów i pielgrzymów, którzy podziwiają nie tylko piękno jego architektury, ale też religijność ludzi mieszkających na terenie tej ponadsześciowiekowej parafii.

Autor był proboszczem w Haczowie w latach 1978 – 2013

2020-06-30 10:09

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Dziedzictwo na liście UNESCO – Sękowa

2020-07-28 10:38

Niedziela rzeszowska 31/2020, str. VI

[ TEMATY ]

Kościół

UNESCO

Sękowa

Ks. Janusz Sądel

Kościół otrzymał medal organizacji „Europa nostra”

Parafia w Sękowej ma to szczęście, że na jej terenie znajdują się dwie świątynie wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Świątynię w Owczarach poznaliśmy w poprzednim odcinku, a dziś zapraszamy do kościoła pw. św. Filipa i Jakuba w Sękowej.

To jeden z najcenniejszych kościołów drewnianych Małopolski. Usytuowany jest na pograniczu wsi Sękowa i Siary koło Gorlic, w zakolu rzeki Sękówki. Dokładna data powstania kościoła nie jest archiwalnie potwierdzona. Najczęściej podaje się pocz. XVI w. lub można spotkać datację określającą czas budowy na pierwszą ćwierć XVI w. Wzniesiono go z ręcznie ciosanych bierwion modrzewiowych. Ma konstrukcję zrębową, ale postawiony jest na fundamencie z kamienia. Budowla charakteryzuje się nieprawdopodobnie dużą powierzchnią dachu w stosunku do swojej kubatury, co jest ewenementem. Początkowo w XVI w. kościół składał się z nawy i prezbiterium, a potem dobudowano zakrystię. W początkowym okresie kościół był przykryty tak, jak obecnie, jednokalenicowym dachem, wspólnym dla nawy i prezbiterium bez sygnaturki. Architektoniczne ukształtowanie wnętrza niewiele różniło się od obecnego. W XVIII w. dostawiono wieżę i rozłożyste soboty. W XIX w. przebudowano zakrystię i chór muzyczny, a następnie powstała polichromia neogotycka.

Do ochrony i odrestaurowania kościoła przyczynił się śp. ks. prał. Stanisław Dziedzic, proboszcz w Sękowej.

Kościół w 1915 r. został poważnie zdewastowany w czasie I wojny światowej, ale nie podczas walk. Austriacy, którzy zajęli Sękową, urządzili w kościele stajnię dla koni. Część ścian rozebrali. Bogate wyposażenie wnętrza z minionych epok zostało wówczas splądrowane bądź zniszczone. Gdyby ,,Operacja Gorlicka” (2.V.1915 r.) opóźniła się o kilka dni, świątynia przestałaby zapewne istnieć. Po zakończeniu działań wojennych (1918-1919) zniszczoną świątynię poddano gruntownej rekonstrukcji. Walnie przyczynił się do tego, dzięki przeznaczeniu znacznych funduszy, miejscowy społecznik, poseł i senator, Władysław Długosz, właściciel pałacu w Siarach.

Obecne wyposażenie stanowi m.in. późnorenesansowy ołtarz główny z pocz. XVII w., zrekonstruowany w latach 1948-49. W bogato polichromowanym ołtarzu widnieje obraz przedstawiający św. Mikołaja, Benedykta i Antoniego oraz rzeźba Zbawiciela Świata. Znajdziemy też kilka ciekawych zabytków m.in. belkę tęczową, tryptyki i chrzcielnicę.

Należy zauważyć, że kościół był popularny wśród malarzy w XIX w. Uwiecznili go m.in. Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer czy Włodzimierz Tetmajer. Jego walory estetyczne, architektoniczne i krajobrazowe zadecydowały o wpisaniu na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO w 2003 r. Do ochrony i odrestaurowania tego kościoła przyczynił się śp. ks. prał. Stanisław Dziedzic, proboszcz w Sękowej (1967-2005). Za konserwację kościoła w 1995 r. świątyni przyznano prestiżowy medal organizacji „Europa Nostra”.

Odwiedzając to miejsce warto odwiedzić także kościół parafialny pw. św. Józefa w Sękowej, położony kilkaset metrów dalej, górujący nad Sękową. Zbudowany w 1885 r. w stylu neogotyckim z fundacji Józefy Szymonowiczowej, ówczesnej właścicielki majątku ziemskiego w Sękowej.

Jak dojechać?

Wyruszając z Gorlic kierujemy się drogą 977 w kierunku na Konieczną, po minięciu miejscowości Siary, na początku Sękowej, tuż za mostem na Sękówce, należy skręcić w prawo. Kościół jest widoczny z drogi.

Wydarzenia

W niedziele w porze letniej celebrowana jest msza św. o godz. 16. Można też skorzystać z oprowadzenia przez przewodnika: p. Beata Stępień, nr tel.: 507 400 954.

CZYTAJ DALEJ

PRENUMERATA TYGODNIKA KATOLICKIEGO „NIEDZIELA”

Bożena Sztajner/Niedziela

JAK ZAMÓWIĆ PRENUMERATĘ „NIEDZIELI”

PRENUMERATA KRAJOWA
494,00 zł roczna
247,00 zł półroczna
123,50 zł kwartalna

Cena prenumeraty zawiera koszt wysyłki 1 egzemplarza.

Numer konta dla prenumeraty krajowej (złotówkowe):
86 1020 1664 0000 3102 0019 7418

PRENUMERATA ZAGRANICZNA (kwartalna)
237,90 zł pocztą zwykłą do krajów Europy
285,87 zł pocztą lotniczą do krajów Europy
285,87 zł pocztą lotniczą do krajów Ameryki

Przy zamawianiu prenumeraty zagranicznej półrocznej należy kwotę za prenumeratę kwartalną pomnożyć przez 2, a zagranicznej rocznej – przez 4.
Numer konta dla prenumeraty zagranicznej (dla wpłat złotówkowych):
kod BIC (SWIFT) BPKOPLPW PL 86 1020 1664 0000 3102 0019 7418

Zamów

TELEFONICZNIE:
tel. (34) 324-36-45,
centrala: tel. (34) 369-43-00
lub (34) 365-19-17

LISTOWNIE:
Redakcja Tygodnika Katolickiego „Niedziela”
ul. 3 Maja 12,
42-200 Częstochowa

E-MAILEM:
kolportaz.niedziela@niedziela.pl

Wpłaty należy kierować na konto:
PKO BP I/O Częstochowa 86 1020 1664 0000 3102 0019 7418
lub przekazem pocztowym pod adresem Redakcji:
Tygodnik Katolicki „Niedziela”
ul. 3 Maja 12,
42-200 Częstochowa.
W tytule przelewu należy wpisać rodzaj prenumeraty i edycję diecezjalną, którą chcą Państwo zamówić.

CZYTAJ DALEJ

MZ: od piątku 18 powiatów objętych obostrzeniami - o jeden mniej niż dotychczas (korekta)

2020-08-13 16:59

[ TEMATY ]

koronawirus

obostrzenia

powiaty

PAP

Od piątku 18 powiatów będzie objętych obostrzeniami - strefami żółtymi i czerwonymi - czyli o jeden mniej niż dotychczas - poinformował w czwartek wiceminister zdrowia Janusz Cieszyński.

Cieszyński zauważył podczas konferencji prasowej, że spośród wszystkich powiatów w Polsce 95 proc. jest w strefie "zielonej". Wyjaśnił również, że podział na strefy, oprócz "zielonych", na "żółte" i "czerwone" ma na celu dostosowanie środków bezpieczeństwa do sytuacji w danym powiecie.

Podkreślił, że przy początkowym ogłoszeniu tego podziału powiatów wyróżnionych jako te, z obostrzeniami było 19. Od jutra - podał Cieszyński - będzie ich 18.

Od piątku strefa czerwona obejmie powiaty i miasta na prawach powiatu: nowosądecki, Nowy Sącz, rybnicki, wodzisławski, Rudę Śląską, ostrzeszowski, wieluński, Rybnik oraz Jastrzębie Zdrój, które - zauważył Cieszyński - dotychczas było w strefie żółtej.

Z kolei w strefie żółtej znajdą się powiaty: pszczyński, który był w strefie czerwonej, cieszyński, wieruszowski i Żory. Ponadto, do tej strefy dołączają powiaty, które dotychczas były "zielone", czyli: raciborski, limanowski, nowotarski, grajewski oraz Biała Podlaska, gdzie na poziom zakażeń koronawirusem, jak wskazał wiceminister, miały wpływ przede wszystkim wesela.

Tym samym z listy powiatów z obostrzeniami skreślone zostały powiaty: jarosławski, przemyski i Przemyśl, kępiński, oświęcimski i pińczowski.

W "czerwonych" powiatach jest obowiązek noszenia maseczek lub przyłbic wszędzie w przestrzeni publicznej. Wesela i inne imprezy rodzinne mogą się odbywać w grupie do 50 osób. Restauracje i gastronomia obowiązuje zasada zakrywania ust i nosa oraz maksymalnie 1 osoba na 4mkw. Kościoły i miejsca kultu religijnego mają limity maksymalnie 1 osoba na 4 m kw., do 150 osób na zewnątrz. W powiatach w czerwonej strefie w kinach zajęte może być 25 proc. miejsc. Parki rozrywki i wesołe miasteczka są nieczynne. Targi i konferencji nie odbywają się. Siłownie, kluby i centra fitness mają ograniczenie - 1 osoba na 10 m kw. Wydarzenia sportowe mogą się odbywać, ale bez publiczności.

W "żółtych" powiatach w przestrzeni publicznej nie trzeba nosić maseczek lub przyłbic. Należy natomiast zachowywać 1,5 metrowy dystans społeczny. Wesela i inne imprezy rodzinne mogą odbywać się do 100 osób. W restauracjach i gastronomii należy zakrywać usta i nos, jest tez limit max. 1 osoba na 4 m kw. W kinach także jest limit 25 proc. zajętych miejsc. W strefie żółtej przy organizacji targów i kongresów obowiązuje m.in. limit 1 osoba na 4 m kw. W parkach rozrywki i wesołych miasteczkach może przebywać 1 osoba na 5 mkw. Limity w siłowniach i centrach fitness to 1 osoba na 7 mkw. Wydarzenia sportowe mogą odbywać się przy 25 proc. widowni.

Dotychczas strefa czerwona obejmowała w woj. śląskim powiaty i miasta na prawach powiatu: pszczyński, rybnicki, wodzisławski oraz Rudę Śląską i Rybnik, w woj. wielkopolskim – ostrzeszowski, w woj. małopolskim – nowosądecki i Nowy Sącz oraz w woj. łódzkim powiat wieluński. Strefa żółta obejmowała w woj. śląskim powiaty i miasta na prawach powiatu: cieszyński oraz Jastrzębie-Zdrój i Żory, w woj. podkarpackim – jarosławski, przemyski i Przemyśl, w woj. wielkopolskim – powiat kępiński, w woj. małopolskim – oświęcimski, w woj. świętokrzyskim – pińczowski, a w woj. łódzkim powiat wieruszowski.(PAP)

autor: Dorota Stelmaszczyk

dst/ krap/ mhr/

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Redaktor Naczelna Tygodnika Katolickiego „Niedziela” wyznaczyła w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję