Ojciec wymaga całodobowej opieki, nie mogę normalnie pracować. Czy z tytułu opieki nad niedołężnym rodzicem należy się jakaś pomoc od państwa?

Odpowiedź eksperta

Grząski i trudny temat. Rodzice dorosłych dzieci są oczywiście bardzo różni. Jedni są niezłomni i niezależni do końca, unikają obarczania swoimi problemami, od których bardzo trudno wyciągnąć informacje o stanie zdrowia. Drudzy przypominają bluszcz, przywiązują do siebie swe dorosłe dzieci przez inteligentne wzbudzanie w nich poczucia winy. I wreszcie trzeci, prawdopodobnie najliczniejsi, rozsądnie proszący o pomoc w razie potrzeby, bez naruszania poczucia odrębności dorosłych dzieci.

Dopóki starzejący się rodzice są samodzielni, wszystko jest w porządku. Sytuacja zmienia się całkowicie, kiedy nagle starość lub choroba sprawiają, że nie radzą sobie z najprostszymi, codziennymi czynnościami. Jest to problem wielowymiarowy – psychiczny, fizyczny, etyczny i wreszcie organizacyjny.

Wiele osób nie chce samodzielnie sprawować opieki nad członkami rodziny w podeszłym wieku. W takiej sytuacji można skorzystać z państwowych lub prywatnych domów opieki.

Prowadzone przez państwo placówki to Domy Pomocy Społecznej, czyli DPS-y. O miejsce i sprawowanie opieki nad seniorem mogą się starać wszystkie osoby, które z racji wieku (ale także choroby czy niepełnosprawności) muszą mieć zapewnioną całodobową opiekę. Wniosek o umieszczenie w DPS-ie kieruje urząd gminy, a decyzję podejmuje starostwo.

Wbrew pozorom miejsce w państwowym DPS-ie nie jest darmowe, pensjonariusze muszą oddawać na swoje utrzymanie do 70% emerytury lub renty. Zdarza się też, że o dokładanie do rachunku za opiekę nad seniorem proszone są rodziny. Minusem jest także to, że na miejsce w państwowych DPS-ach trzeba z reguły czekać miesiącami, a nawet latami.

Artykuł 87 Kodeksu rodzinnego stanowi, że rodzice i dzieci są zobowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Na tej podstawie zakłada się, że tak jak rodzice opiekują się dziećmi do okresu osiągnięcia samodzielności, również dzieci powinny sprawować opiekę nad matką lub ojcem, kiedy znajdą się w takiej potrzebie.

Tyle że prawo nie przewiduje żadnej sankcji za niewypełnienie obowiązku opieki nad rodzicami. Nie można na drodze postępowania sądowego zmusić dziecka do opieki nad matką lub ojcem, rozumianej jako fizyczne spędzanie czasu ze starszą osobą, pomaganie jej w codziennych obowiązkach. Korzystając jednak z innych przepisów Kodeksu rodzinnego, starsi rodzice mogą spróbować wyegzekwować od swoich dzieci przynajmniej pomoc materialną. Wprawdzie obowiązek alimentacyjny faktycznie dotyczy głównie małoletnich, niemniej jednak sąd może przyznać alimenty rodzicowi, jeśli ten znajduje się w „stanie niedostatku”.

Gdy podejmujemy samodzielną opiekę nad rodzicem, możemy liczyć na specjalne świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jest to tzw. zasiłek opiekuńczy. Przysługuje on osobom, które chcą się zająć opieką nad członkiem rodziny i z tego powodu tymczasowo muszą zawiesić wykonywanie obowiązków zawodowych.

Zasiłek wypłacany jest za każdy dzień niezdolności do pracy z tytułu sprawowania opieki nad członkiem rodziny, wliczając w to dni ustawowo wolne od pracy. Osoba opiekująca się rodzicem może liczyć na zasiłek jedynie przez 14 dni, czyli 2 tygodnie. Z pewnością nie jest to więc rozwiązanie na dłużej, a jedynie doraźna, chwilowa pomoc.