Andrzej Apostoł był rybakiem z Betsaidy, miasta położonego przy ujściu Jordanu do Jeziora Galilejskiego, bratem Szymona Piotra i uczniem Jana Chrzciciela. Należał do grona najbliższych uczniów Jezusa. Cieszył się wielkim autorytetem wśród pierwszych wspólnot chrześcijańskich. Według Tradycji, głosił Dobrą Nowinę w różnych krajach, zwłaszcza w okolicach Morza Czarnego i w Grecji. Tam też poniósł śmierć męczeńską, zawieszony na krzyżu w kształcie litery X.

W Polsce, w okresie zaledwie od XI do XVI wieku, wybudowano 123 kościoły pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła. Obecnie jest ich ponad 130. Wybierzmy się zatem do dwóch świątyń – w Wielkopolsce i na Warmii.

Nekla, czyli przystań

W zapiskach z 1405 r. Nekla nazywana jest Nieklą. W latach 1725-93 posiadała już prawa miejskie i należała do najbogatszych wielkopolskich rodów. W XIV wieku erygowano tu parafię, która liczyła ok. tysiąca mieszkańców, z czego prawie połowę stanowili innowiercy. Wiadomo też, że na początku XVI wieku istniał tu drewniany kościół, o którym informacja umieszczona jest w urzędowym spisie ówczesnych probostw. W połowie XVIII wieku świątynia chyliła się ku upadkowi i została rozebrana. Kamień węgielny pod obecny kościół poświęcono w 1899 r. Świątynia w stylu neobizantyjskim (na zdjęciu) ma barokowe wyposażenie, które zostało przeniesione w całości ze starego kościoła. Ołtarz główny zdobi XVIII-wieczny obraz Ofiarowanie, a po jego bokach znajdują się figury czterech Ewangelistów. Na uwagę zasługują liczne witraże wykonane w królewskim zakładzie sztuki w Monachium.

Dziś nekielska parafia liczy ponad 4 tys. wiernych.

Franciszkańska inicjatywa

Barczewo położone na Warmii, w widłach rzek Pisy i Kiermas, jest nazywane Małą Wenecją Północy, ponieważ nad przepływającymi rzekami można doliczyć się aż kilkunastu mostów. Franciszkanie przybyli do Barczewa tuż po lokacji miasta, w 1364 r. Kościół, który wzniesiono jako południowe skrzydło klasztoru, powstał już w pierwszej połowie XIV wieku. W 1414 r. dobudowano do niego prezbiterium. W okresie reformacji konwent zakonny podupadł. W 1584 r. biskup warmiński nadał klasztor bernardynom, którzy przebudowali świątynię w stylu renesansowym i przyczynili się do powrotu jej świetności – zarówno kultowej, jak i architektonicznej. W 1810 r. zaborcy pruscy skasowali konwent bernardynów. Po 172 latach nieobecności bernardyni powrócili do kościoła, a od 1989 r. dawny kościół poklasztorny franciszkanów stał się kościołem parafialnym.

Świątynia ma bogaty wystrój wnętrza, głównie z XVII i XVIII wieku. Do najcenniejszych zalicza się kilka barokowych ołtarzy, zdobioną ambonę w stylu rokoko, stalle czy bogato dekorowane, renesansowe, drewniane ławy. W kaplicy św. Antoniego zachował się najcenniejszy zabytek świątyni – XVI-wieczny pomnik nagrobny biskupa warmińskiego Andrzeja Batorego i jego brata Baltazara. Dzieło wzorowane było na rzymskich nagrobkach, tzn. oprawę architektoniczną wykonano w czarnym marmurze, a figury zmarłych – w białym. To najstarszy manierystyczny zabytek w Polsce i renesansowy unikat w skali kraju.