Łukasz Krzysztofka: Zbliża się święto Wojska Polskiego. Od ponad 30 lat pracuje Ksiądz w duszpasterstwie wojskowym. Na czym polega praca kapelana wojskowego?

Ks. Zbigniew Kępa: Zamiast słowo „praca” kapelani wolą używać słowa „posługa”, spokrewnionego z terminem „służba”. Kapelan wojskowy jest więc duchownym, który służy żołnierzom, funkcjonariuszom służb mundurowych, cywilom pracującym w wojsku. Pomaga im znaleźć głęboką, duchową motywację do służby, do poświecenia, nawet swojego życia, na rzecz pokoju i sprawiedliwego świata.

Jakimi cechami powinien odznaczać się kapelan wojskowy?

Istnieje pełne treści powiedzenie, że służba kapelana w wojsku to realizacja powołania w powołaniu. Pierwszym jest powołanie wszystkich wiernych do świętości, drugie to powołanie kapłańskie, a jeszcze czymś bardziej szczegółowym jest powołanie do bycia kapelanem.

Co jest w tej posłudze najbardziej wymagające i co daje najwięcej satysfakcji?

Szczególna cecha wymagana od kapelana to dyspozycyjność. Jesteśmy tam, i powinniśmy być tam, gdzie żołnierz potrzebuje wsparcia moralnego, pomocy duchowej, rozmowy. Biskup polowy, odpowiadając na potrzeby służby, kieruje kapelanów do garnizonów rozsianych po całej Polsce, do służby na misjach wojskowych poza granicami państwa, do miejsc zgrupowania żołnierzy, którzy mają za zadanie obronę i ochronę terytorium państwa, czy też pomagają ratować ludzi i mienie podczas klęsk żywiołowych. Pobyt na poligonie, nocleg w namiocie, w kontenerze... Nie jest to wygodne i łatwe – ale jest to też element przygody, która ostatecznie daje satysfakcję z pełnionej służby drugiemu człowiekowi.

Jak wygląda posługa kapelana dzisiaj na wschodniej granicy Polski? Ilu kapelanów tam posługuje?

Na wschodniej granicy bezpieczeństwo i porządek zapewniają różne służby. Domeną Straży Granicznej jest zapobiec nielegalnemu przekraczaniu granicy, zapobiec niekontrolowanemu przerzutowi towarów. Każdy oddział Straży Granicznej posiada swojego kapelana. Na wschodniej granicy pełni posługę trzech kapelanów Straży Granicznej. Jednakże w sytuacji wojny toczonej na Ukrainie i roli, jaką odgrywa Białoruś w destabilizacji sytuacji na granicy, konieczna jest obecność wojska. W pewnej odległości od granicy w garnizonach wojskowych pełnią służbę kapelani wojskowi. Są to takie garnizony jak: Gołdap, Białystok, Biała Podlaska, Chełm, Przemyśl. Był taki czas, że z żołnierzami na wschodniej granicy przebywało dodatkowo 3-4 kapelanów. Obecnie paru kapelanów przyjeżdża regularnie do miejsc stacjonowania żołnierzy, aby odprawić Mszę św., dać możliwość spowiedzi św. i porozmawiać z żołnierzami.

Czy kapelani otaczają opieką także rodziny żołnierzy?

Tak, zadaniem kapelana jest także troska o rodzinę żołnierza.

Na czym ta opieka polega?

Kiedy żołnierz wyjeżdża na poligon, na misje wojskowe, na wschodnią granicę żona (a niekiedy i mąż – gdy żona nosi mundur) musi przejąć całość obowiązków rodzinnych. Czasem mają miejsce takie zdarzenia, które wymagają szukania pomocy i wsparcia. Kapelan ma dostrzegać takie sytuacje i osobiście oraz z pomocą innych organizować pomoc. Służą temu także struktury parafialne, choćby Caritas parafialna, wolontariusze, czy też osoby, które są chętne do pomocy innym.

Czy kapelani posługują także osobom innych wyznań, religii? W jaki sposób?

Kapelan, kiedy żołnierzy przychodzi, aby porozmawiać, aby szukać wsparcia duchowego nie zaczyna od pytania o jego wiarę czy niewiarę. Takie pytanie pojawią się wówczas, kiedy żołnierz prosi o posługę sakramentalną udzielaną w danym kościele, do którego przynależy na mocy chrztu. W takim przypadku kapelan rzymskokatolicki pomaga nawiązać kontakt z kapelanem innego wyznania chrześcijańskiego.

W Polsce działają kapelani rzymskokatoliccy, greckokatoliccy, prawosławni i kapelani protestanccy. Jeżeli żołnierz nie jest chrześcijaninem – kapelan pomoże mu nawiązać kontakt z jego duchownym.

Ważną rolą spełnianą przez kapelanów jest edukacja etyczna żołnierzy. Kapelan powinien tak przedstawiać ważne dla żołnierzy sprawy etyczne, aby argumenty trafiały nie tylko do wierzących, ale także żołnierzy areligijnych.

Jaka jest struktura Ordynariatu Polowego?

Ordynariat Polowy posiada strukturę określą w Statucie Ordynariatu Polowego nadanym przez Stolicę Apostolską. Ordynariatem kieruje biskup polowy. Obecnie jest nim bp Wiesław Lechowicz. Ma on do pomocy kurię biskupią Ordynariatu Polowego. Ważnymi urzędami są w niej urząd wikariusza generalnego i kanclerza. W sprawnym zarządzaniu diecezją polową pomaga biskupowi pięciu kapłanów, kilku wojskowych i kilkanaście osób świeckich.

Podobnie jak w innych diecezjach, istnieją dekanaty. Skupiają one parafie według specyfiki pełnionej służby, stąd istnieje np. Dekanat Marynarki Wojennej, Dekanat Sił Powietrznych, i inne. W 2022 r. do Ordynariatu Polowego została włączona Straży Graniczna, która posiada odrębny dekanat.

Ile jest parafii wojskowych w Polsce?

Obecnie istnieje 75 parafii. Różnią się specyfiką i funkcjonowaniem. Są wśród nich parafie wojskowe, wojskowo-cywilne, parafie Ordynariatu Polowego i parafie Straży Granicznej. Wierni gromadzą się w kościołach garnizonowych poza koszarami, w koszarach, w kaplicach w jednostkach wojskowych, czy też w salach modlitwy. Niekiedy też miejscem liturgicznym staje się plac musztry czy też miejsce na poligonie wojskowych albo na pokładzie okrętu wojskowego.

Kto jest dla Księdza duchowym wzorem w posłudze w Wojsku Polskim?

Najpierw, zanim zostałem kapelanem wojskowym, był nim (i nadal pozostaje) ks. płk Franciszek Juszczyk, mój rodak. Służył on najpierw w okresie I wojny światowej w armii austrowęgierskiej a potem w Polsce w okresie międzywojennym, zaś w okresie II wojny światowej aż do Powstania Warszawskiego był kapelanem Szpitala Ujazdowskiego w Warszawie. Inspiruje mnie pierwszy kanclerz kurii biskupiej ks. płk Tadeusz Jachimowski, rozstrzelany na początku Powstania Warszawskiego. Podziwiam postawę biskupa polowego Józefa Gawliny. Coraz bardziej są mi bliscy kapelani, pomordowani w zbrodni katyńskiej.

Ks. płk SG dr Zbigniew Kępa jest rzecznikiem prasowym Ordynariatu Polowego, od 1991 r. posługuje w duszpasterstwie wojskowym.