Pierwsze nasze spotkanie miało miejsce mniej więcej w połowie roku 1970, kiedy zgłosiłem się do Wrocławskiego Seminarium Duchownego, jako kandydat na kleryka. W przedsionku, na schodach tego znanego nam budynku przy pl. Katedralnym 14, siedziało kilkunastu bezdomnych mężczyzn, wśród których krzątał się on – Jureczek, rozdając im chleb i napełniając butelki herbatą. Zapach tej gromady pamiętam do dziś… I z pewnością nie tak wyobrażałem sobie to pierwsze zetknięcie z „domem ziarna” – z seminarium duchownym!

Skromny, pracowity, rozmodlony

Jerzy mieszkał z nami, klerykami, posługiwał na furcie i w bibliotece. Z nami się modlił, z nami spożywał posiłki, z nami rozmawiał, gdy tylko była po temu okazja. Okazało się, że studia seminaryjne ukończył w 1956 r., ale… nie przyjął święceń – ani diakonatu, ani prezbiteratu. Mimo to posługiwał w seminarium – co więcej: nieustannie nosił strój duchowny, czyli sutannę – i to do końca swego życia (a jego pielgrzymka w drodze do Domu Ojca trwała 88 lat). Zwracaliśmy się do niego: brat Jerzy, ksiądz Jerzy, albo – z wielką serdecznością – Jureczek. Budził wielki szacunek, podziw, a nawet… strach! Dlaczego? Wyciszony, skromny, pokorny, pracowity, skrajnie ubogi, rozmodlony. I ta sutanna – we wszystkich okolicznościach, w których się znalazł! W swoim pokoju miał rzeczy tylko najpotrzebniejsze, które zresztą był gotów rozdać, gdy komuś były – jego zdaniem – bardziej niezbędne.

Sutanna

Dla bezdomnych sutanna Jerzego była jednoznaczną informacją, z kim mają do czynienia i niemal natychmiast skracała dystans między nimi. Nic dziwnego, że wreszcie zauważyli oni potrzebę troski o ten strój, który przecież nie był niezniszczalny. Doprowadzili swego opiekuna do krawca, który wziął miarę i zaoferowali się, że w dowód wdzięczności zafundują swemu duchowemu opiekunowi nową suknię. Cóż, kiedy zbierając fundusze, po dojściu do sumy, która gwarantowała zakup alkoholu, szlachetna fundacja upadła! I taki stan trwał wiele miesięcy! Zniecierpliwiony krawiec odnalazł mój numer telefonu i zażądał wykupienia zamówionej przecież sutanny… Ten wątek miał jednak znacznie pomyślniejsze zakończenie, gdyż niemal w dniu śmierci Jerzego na jego adres przysłane zostały nowiutkie sutanny i koszule kapłańskie, które (acz niechętnie) przekazałem klerykom ze względu na ich rozmiar.

Uczynić coś więcej

I oto okazało się, że na tych seminaryjnych schodach, gdzie ubodzy przychodzili po chleb, dobre słowo i wszelaką pomoc, odkrył swoje „powołanie w powołaniu”. Jego przewodnikiem, duchowym „guru” okazał się św. Brat Adam Albert Chmielowski. Nasz ks. Jerzy zrozumiał, że tych braci, sponiewieranych przez alkohol, najróżniejsze biedy, choroby i bezdomność, nie może pozostawić bez pomocy.

A sprawa łatwa nie była! Przecież żyliśmy w ustroju „najlepszym” z możliwych, gdzie oficjalnie nie mogło być miejsca dla bezdomnych! Jureczek zaczął poznawać warunki ich życia, najpilniejsze potrzeby i angażował się w pomoc, jak potrafił. I wiedział, że musi zrobić coś więcej, niż podawać im herbatę i zupę na seminaryjnych schodach. Zaczął szukać ludzi, z którymi zamierzał zorganizować i otworzyć schronisko. Ten proces, który wreszcie zaowocował rejestracją Towarzystwa Pomocy im. św. Brata Alberta Chmielowskiego, trwał około 20 lat! Dokument został podpisany 2 listopada 1981 r., co sam ks. Jerzy uznał za cud, bo niewiele później wszelkie tego typu organizacje zostały zawieszone ze względu na planowany stan wojenny!

Wrocławski barak

Otwarcie niezwykle skromnego drewnianego baraku przy ul. Lotniczej 103/105 nastąpiło w samą wigilię Bożego Narodzenia 1981 r. Miałem szczęście być uczestnikiem tego wydarzenia wraz z pierwszą dziesiątką nowych mieszkańców, sprawować z nimi Eucharystię i dzielić się opłatkiem. A Jerzy z nimi zamieszkał na stałe w maleńkim pokoiku, oddzielonym od reszty baraku cienką ścianką…

W styczniu 1982 r. kard. Henryk Gulbinowicz pobłogosławił schronisko i jego mieszkańców podczas Mszy św. Gdy po pozdrowieniu zebranych powiedział, że wita wszystkich na pierwszej Mszy św. w tym schronisku, br. Jerzy w swej prostocie i szczerości poprawił księdza kardynała: „Na drugiej, bo pierwszą odprawił ks. Radecki”. Arcypasterz nie pozostał mu dłużny i stwierdził: „I nielegalnie!”.

Pamiętam pierwsze rekolekcje wielkopostne dla bezdomnych w tym wrocławskim baraku. Stłoczeni w jednym pomieszczeniu, przed wysłuchaniem nauki musieli usunąć jednego z mężczyzn, który będąc „pod wpływem”, nie zachowywał spokoju. Wyniesiono go za wahadłowe drzwi, a w tym czasie jeden z panów grał na prostym flecie wielkopostne pieśni. Nasz bohater nie dał jednak za wygraną. Podczas konferencji co jakiś czas wychylał się zza drzwi i dogadywał mi, jak umiał (nawet całkiem dowcipnie). Flecista w końcu nie wytrzymał. Podniósł palce do góry i poprosił: Księże, przerwij na chwilę, pójdę, zabiję go i będziesz mógł mówić dalej…

Święty prowokator

Po siedmiu latach ks. Marszałkowicz przeniósł się do Bielic (niedaleko Nysy) na terenie diecezji opolskiej i tam tworzył największe w Polsce schronisko. Tam także zdecydował się zamieszkać we wspólnej izbie, goszcząc przez ponad 30 lat czterech bezdomnych lokatorów. Jako współzałożyciel TPBA uważał się jedynie za jakąś „iskrę”, która zapoczątkowała powstanie i rozwój dzieła. Nie ograniczył się jedynie do zapewnienia podopiecznym możliwie najlepszego w danych warunkach „socjalu”. Jeśli tytuł „ksiądz” nie był w stosunku do niego nadużyciem, to właśnie dlatego, że był w schroniskach prawdziwym duszpasterzem, pamiętającym o formacji wewnętrznej i religijnej mieszkańców, a także więźniów, z którymi utrzymywał szeroką i ożywioną łączność listowną. W schronisku prowadził wspólne modlitwy dla mieszkańców, organizował rekolekcje, dbał o Msze św., pogrzeby. W stosunku do Zarządu TPBA nie ustawał w przedkładaniu idei św. Brata Alberta Chmielowskiego, uważając, że ta właśnie droga towarzyszenia osobom bezdomnym, była i będzie nadal i słuszna, i warta kontynuowania.

Dla podopiecznych: Jureczek, ojczulek, tato, księżulo, dziadulo, popek – a dla nas? Pewnie święty prowokator, bo przecież problem ludzi bezdomnych jest i pewnie wciąż będzie aktualny. I tak jak Jureczka sprowokowało do służby pytanie, kończące książkę Marii Winowskiej o św. Bracie Albercie: co ty zrobisz dla bezdomnych? – tak powinno być ono wyzwaniem, które według swoich możliwości powinien podjąć każdy z nas.

Przypomnijmy sobie pytania, jakie otrzymamy w dniu Sądu Ostatecznego, a zrozumiemy, że sprawdzana tam będzie nasza wyobraźnia miłosierdzia: „Cokolwiek uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili” (Mt 25,40).

Odwołam się zatem do hasła, umieszczonego na plakacie zapraszającym na film Andrzeja Kotwicy Brat brata, poświęcony Jerzemu Marszałkowiczowi: „A więc odwagi i do dzieła!”.